Bir diskotek önünde çıkan kavga. Bir halk şenliğinde meşru müdafaa kapsamında yaşanan tartışma. Bir futbol maçı sonrası çıkan kavga. Durum tırmanır, biri vurur, diğeri karşılık verir. Birkaç hafta sonra, posta kutusunda polisten gelen celp ya da savcılıktan gelen bir mektup bulunur.
En geç o zaman, neredeyse her zaman aynı cümle söylenir:
“Ben sadece kendimi savundum.”
Aslında, meşru müdafaa, bedensel zarar davalarında en sık öne sürülen argümanlardan biridir. Aynı zamanda, ceza hukukunda bu kadar çok yanlış anlaşılmanın olduğu başka bir alan neredeyse yoktur. Birçok kişi, öncelikle kaçmaları gerektiğini düşünür. Bazıları ise, saldırganla aynı derecede sert tepki verebileceklerini varsayar. Bir diğer grup ise, her türlü kavganın otomatik olarak cezalandırılabilir olduğu görüşündedir.
Ancak gerçekte durum çok daha karmaşıktır. Bu yazıda, hangi durumlarda meşru müdafaa söz konusu olduğu ve hangi durumlarda ise gerçekten bir yaralama suçu işlendiği konusunda bilgi edineceksiniz.
Her türlü bedensel zarar suç teşkil eder mi?
Birçok kişiye ilk başta şaşırtıcı gelse de, her türlü bedensel yaralanma bir suç değildir. Bununla birlikte, ceza hukukunda bedensel yaralanmanın söz konusu olduğu, ancak sonuçta cezalandırılmayan çeşitli durumlar bulunmaktadır.
En bilinen durum, Ceza Kanunu’nun 32. maddesine göre meşru müdafaadır. Bununla birlikte, acil yardım, rıza ve Ceza Kanunu’nun 33. maddesine göre sözde aşırı meşru müdafaa da önemli bir rol oynamaktadır.
İşte bu nedenle, bedensel zarar davalarında her zaman somut olayın gerçek koşullarını ayrıntılı bir şekilde incelemek önemlidir. Zira aynı eylem, bir davada cezalandırılabilirken, başka bir davada tamamen haklı görülebilir.
Meşru müdafaa: Hak, haksızlığa boyun eğmek zorunda değildir
Meşru müdafaanın temel ilkesi basittir. Hukuka aykırı bir şekilde saldırıya uğrayan kişi, kendini savunma hakkına sahiptir. Yasa, saldırıya uğrayan kişinin öncelikle kaçmasını veya çatışmadan kaçınmaya çalışmasını temel olarak şart koşmaz.
Aksine, saldırıyı etkili bir şekilde durdurmak için gerekli önlemleri alabilir.
Ancak tam da bu noktada pek çok yanlış kanı ortaya çıkmaktadır. Muayenehanemizde sık sık, saldırganın uyguladığı şiddet kadar karşılık verilebileceği söylendiğini duyuyoruz. Oysa böyle bir kural yoktur.
Önemli olan, seçilen savunma yönteminin saldırıyı püskürtmek için uygun ve gerekli olup olmadığıdır. Hangi yöntemlerin kabul edilebilir olduğu, her zaman somut koşullara bağlıdır. Örneğin, birden fazla kişi tarafından saldırıya uğrayan bir kişi, sadece hafif bir itme alan birinden tamamen farklı bir durumda bulunur.
Bu nedenle, meşru müdafaa durumları nadiren basit genel kurallara göre değerlendirilebilir.
Meşru müdafaa ne zaman sona erer?
Aynı derecede önemli olan bir diğer soru da, meşru müdafaanın ne zaman sona erdiğidir.
Öncelikle, bu durumun mevcut bir saldırının varlığını gerektirir. Tehlike ortadan kalktığında, savunma hakkı da sona erer. İşte birçok davada asıl sorun tam da bu noktada yatmaktadır. Çatışmaların bir saldırıyla başlayıp, her iki taraf aleyhine suç duyurusu ile sonuçlanması nadir görülen bir durum değildir.
Bir saldırıyı başarıyla püskürten ve ardından kendisi saldırgana dönüşen kişi, genellikle artık meşru müdafaa gerekçesine sığınamaz. Uygulamada, savunma ile misilleme arasındaki sınır hayati bir öneme sahiptir.
Özellikle barlarda yaşanan kavgalarda veya kamusal alanda çıkan tartışmalarda, ilk saldırının hâlâ devam edip etmediği ya da durumun çoktan sona erip ermediği sık sık tartışma konusu olur. Çoğu zaman, meşru müdafaa söz konusu mu yoksa zaten cezalandırılabilir bir yaralama suçu işlenmiş mi olduğu, tek bir tanık ifadesine ya da bir video kaydına bağlı olarak belirlenir.
Korku ve panik kontrolü ele geçirdiğinde
Ceza hukuku, insanların tehlikeli durumlarda her zaman tamamen soğukkanlı davranmadıklarını göz önünde bulundurur.
İşte bu nedenle Ceza Kanunu’nun 33. maddesi mevcuttur. Bir kişinin kendini savunma hakkı olmasına rağmen, bu hak kapsamında gerekli ölçüyü aşması durumunda, sözde “aşırı meşru müdafaa” söz konusudur.
Klasik örnek şu şekildedir: Bir kişi aniden saldırıya uğrar, paniğe kapılır ve nesnel olarak gerekli olandan daha şiddetli tepki verir. Yasa, insanların bu tür durumlarda masasında oturan bir yargıç gibi davranmadığını kabul eder.
Ancak, meşru müdafaa sınırlarının her aşılması otomatik olarak cezasız kalmaya yol açmaz. Bunun için, sınırın aşılmasının korku, şaşkınlık veya dehşete dayalı olması gerekir. Bunun gerçekten böyle olup olmadığı, genellikle olayların ayrıntılı bir şekilde incelenmesinden sonra değerlendirilebilir.
Hukuki açıdan bakıldığında, sıradan bir boks maçı da bir darp suçu sayılır
Birçok müvekkil bunu öğrendiğinde şaşırır. Rakibinin yüzüne yumruk atıp onu yaralayan kişi, ilke olarak darp suçunu işler. Yine de boksörler elbette cezalandırılmaz.
Bunun nedeni rızadır. Bir boks maçına gönüllü olarak katılan kişi, bu spor dalına özgü yaralanma risklerini kabul etmiş sayılır. Aynı durum, prensip olarak diğer birçok dövüş sporları için de geçerlidir.
Bu ihlal nesnel olarak devam etse de, genellikle cezalandırılabilir nitelikte değildir.
Karşılıklı rıza ile birbirine vurmak caiz midir? Meşru müdafaa için şartlar
Bu noktada hukuki durum oldukça karmaşık hale geliyor. Pek çok kişi, karşılıklı rıza ile gerçekleşen her türlü fiziksel çatışmanın otomatik olarak izin verilmesi gerektiği sonucuna varıyor. Ancak durum tam olarak böyle değil.
Prensip olarak, bedensel zarar görmeye rıza gösterilebilir. Ancak Ceza Kanunu’nun 228. maddesi bu olasılığa sınırlar getirir. Buna göre, rıza olsa bile, bedensel zarar görme eylemi, ahlaka aykırı ise cezalandırılabilir.
İşte bu nedenle mahkemeler yıllardır sözde holigan davalarıyla uğraşıyor. Bu davalarda, rakip gruplar kasıtlı olarak fiziksel çatışmalar için bir araya geliyor. İlk bakışta, tüm tarafların kendi istekleriyle orada bulundukları ve dolayısıyla geçerli bir rıza gösterdikleri düşünülebilir.
Ancak işler o kadar da basit değil.
Federal Yargıtay, bu tür davaları daha önce birçok kez ele almıştır. Yargıtay’ın içtihadına göre, belirleyici olan unsur, anlaşmazlığın somut koşullarıdır. Özellikle, ciddi yaralanma tehlikesinin bulunduğu ve olayların artık kontrol edilemez hale geldiği durumlar sorun teşkil etmektedir.
Sabit kuralları, hakemleri ve tıbbi desteği olan düzenli bir boks maçının aksine, toplu kavgalar genellikle öngörülemez bir şekilde gelişir. Birden fazla kişi aynı anda olaya müdahale eder, durum saniyeler içinde değişir ve olayın tırmanma riski oldukça yüksektir.
Yargı içtihatlarına göre, tam da bu kontrol edilemezlik ve ciddi tırmanma tehlikesi, rızanın meşruiyetini yitirebilmesinin temel nedenleridir.
Bu nedenle, tarafların rızası tek başına, her türlü fiziksel çatışmayı cezasız kılmak için yeterli değildir.
Meşru müdafaa, diğer insanları da korur
Bir başka yaygın yanılgı ise üçüncü kişilerin savunulmasıyla ilgilidir. Pek çok kişi, meşru müdafaa durumunun yalnızca kendisine yönelik saldırılarda mümkün olduğuna inanır. Oysa aslında belirli koşullar altında başkalarına da yardım etmek mümkündür.
Hukuk açısından bu durumda “acil yardım”dan söz edilir. Yasadışı bir saldırıya tanık olan kişi, ilke olarak saldırıya uğrayan kişinin lehine müdahale edebilir. Bunun koşulları, büyük ölçüde meşru müdafaa kurallarına uygundur.
Ancak acil yardımda da meşru müdafaa ile aynı ilke geçerlidir: Saldırıyı püskürtmek caizdir, ancak saldırganla sonradan hesaplaşmak caiz değildir.
Meşru müdafaa ve orantılılık: Belirleyici sorular genellikle dosya içinde yer alır
Gövdeli yaralama davalarında, sonucun belirlenmesinde sadece kanun metni belirleyici değildir. Günlük uygulamalarımızda, belirleyici soruların genellikle bambaşka yerlerde olduğu defalarca ortaya çıkmaktadır. İlk kim saldırdı? Tanıklar var mıydı? Video kayıtları mevcut mu? Saldırı gerçekten o anda mı gerçekleşti? Yoksa bu zaten bir misilleme eylemi miydi?
İlgili tarafların ifadeleri arasında önemli farklılıklar olması nadir değildir. İşte bu nedenle bir dava asla aceleyle değerlendirilmemelidir. Genellikle, hangi delillerin gerçekten mevcut olduğu ve hangi savunma stratejisinin uygun olduğu, ancak soruşturma dosyasına incelendikten sonra ortaya çıkar.
Şimdi ne yapmalısınız
Eğer aleyhinize darp suçundan soruşturma açılmışsa, durumu aceleyle değerlendirmeye kalkışmamalısınız. Her fiziksel çatışma otomatik olarak cezai sorumluluk doğurmaz. Öte yandan, meşru müdafaa iddiasında bulunmak, bu şartların gerçekten mevcut olduğu anlamına gelmez.
Özellikle bu alanda, davanın sonucunu genellikle ayrıntılar belirler. Bu nedenle, soruşturma dosyası incelenmeden önce konuyla ilgili herhangi bir açıklama yapmamanız tavsiye edilir.
Eğer bir mahkeme celbi aldıysanız veya aleyhinize darp suçundan soruşturma açılmışsa, en kısa zamanda bizimle iletişime geçin. Çoğu zaman, dosyanın incelenmesinden sonra ancak, gerçekten cezalandırılabilir bir darp suçu olup olmadığı ya da cezalandırılmayı engelleyen koşulların mevcut olup olmadığı ortaya çıkar.
Hemen yasal tavsiye alınSonuç: Meşru müdafaa hukukundaki hatalar ve fırsatlar
Uygulamada, bedensel yaralanmaların ve meşru müdafaanın ceza hukuku açısından değerlendirilmesi, yaygın mitlerin ve genel kuralların düşündürdüğünden çok daha karmaşıktır. Bir eylemin cezalandırılabilir bir bedensel yaralanma mı yoksa meşru müdafaa mı olarak nitelendirileceği, her zaman somut vakanın hassas ayrıntılarına bağlıdır. Meşru savunma ile cezalandırılabilir misilleme arasındaki sınırlar belirsiz olduğundan, davanın sonucunu genellikle ancak soruşturma dosyasına yapılan titiz bir inceleme belirler.
Bu nedenle, sanıklar mahkeme celbi aldıktan sonra aceleci açıklamalarda bulunmamalı, bunun yerine erkenden profesyonel bir avukat danışmanlığından yararlanmalıdır.
